(Kung paano bumuwag ng taboo sa kapuri-puring paraan)
Ni Dr. Rosario Cruz Lucero
Para sa mga kritiko, kapuri-puri ang estilo ni Edgardo M. Reyes sa nobelang Sa mga Kuko ng Liwanag. Pagtitimpi ng emosyon, pagtitipid ng salita, at kongkretong paglalarawan ng tagpuan ang karaniwang mga katangian ng nobelang ito na binabanggit bilang halimbawa.
Hindi nakakapagtaka na ginamit na pangunahing alusyon ni U para sa kanyang nobeleta ang pamagat ng nobelang ito ni Reyes. Tulad ni Reyes, na naghawan ng landas sa tradisyong pampanitikan sa paglikha ng makabagong uri ng realismo, maraming inobasyon ang nililikha ni U sa kaniyang mga kuwento, at ngayon naman sa kanyang nobeleta.
Una na ay ang kanyang paggamit ng ironya. Sa nobeleta niyang ito, hindi lamang ironiko ang pananaw ni U sa buhay-Pilipino, na ang mikrokosmo ay ang UP, kundi carnivalesque pa nga, na ibig sabihin ay dobleng ironya, o kabaligtaran sa loob ng kabaligtaran. Halimbawa, napansin agad ni nareytor, na nagngangalan ding U, na may tatlong mali sa pagpasok niya sa AVR klasrum sa unang araw ng semestre: una, may aircon; pangalawa, tahimik ang mga estudyante; at pangatlo, may ilang estudyanteng nagdarasal na pinamumunuan ng isang miembro ng Coalition of the Followers of Christ. Dahil dobleng ironiko ang pananaw ni U sa mga normal na sitwasyon, lalo kung ito’y matatagpuan sa UP, agad niyang ibubunyag ang malagim na dahilan sa abnormal normalcy ng sitwasyong ito: tulala ang mga estudyante dahil, unang araw ng semestre pa lamang ay may pinatay nang estudyante. Dagdag pa, di lamang umaandar ang aircon, napakalamig pa nga ng buga nito, ngunit pagka nanigas ka na sa lamig ay hindi mo mapahinaan, dahil wala pala ang knob ng temperature control.
Sa kanyang nobelang Sa mga Kuko, binuwag ni Ed Reyes ang taboo sa paglalarawan ng mga maselang eksena, tulad ng panggagahasa o pagseserbis ng mga puta sa bahay-parausan, sa pamamagitan ng magaling na paggamit ng monologo at daloy ng kamalayan. Sa kanyang nobela, hinayaan niyang ikuwento ni Ligaya agn mga pang-aabusong dinanas sa kamay ng amo nito, upang si Ligaya na rin mismo ang kusang pumili ng mga salitang sekswal na gagamitin sa kaniyang pagkukuwento.
Sa kanyang nobeleta nama’y itinutuloy ni U ang nasimulan ni Reyes sa higit na marahas na paggamit ng mga salitang kasalukuyang taboo. Maaari lumikha ng debate itong proyekto ni U ukol sa katanungang: kailan masasabing hindi porno ang isang akda, kahit na may mga eksena itong maaaring gamitin para sa isang akdang porno? Basahin ninyo ang nobeleta ni U upang makilahok sa debateng ito. Sa ganang akin ay may katuwiran ang paggamit ni U ng mga eksena ng graphic sex at mga salitang taboo. Ano sa palagay ninyo?
Higit sa lahat ay humahanga ako sa matagumpay na paghuli ni U sa anyong nobeleta, isang alanganing anyong hindi maikling kuwento ngunit kailangang sumunod sa mga kumbensyon ng maikling kuwento, at hindi nobela ngunit kailangang tumaglay ng ideolohiya o tema na maaaring nobela lamang ang sumaklaw. Sa kaniyang nobeleta ay nagsasalikop ang iba’t ibang banghay: nariyan ang suliranin ng dalawang magkasintahang nagbabalak magpaabort, nariyan ang paninikil sa mga empleyadong nakapaloob sa istruktura ng UP, nariyan ang misteryo ng pagpatay sa estudyante. Ngunit napagkaisa ni U ang mga paksang ito sa loob ng istruktura ng isang maikling kuwento.
Samakatuwid ay maaaring basahin ang nobeletang ito bilang isang whodunit, bilang isang love story na hindi para sa mga inosenteng bata, bilang katawa-tawang satiriko, at bilang alegorya ng lipunan sa ating postmodernistang panahon.
